Đông Nam Á bước vào cuộc đua nâng cấp lưới điện 14:02, 03/06/2026

Nhu cầu tăng vọt từ các trung tâm dữ liệu, xe điện và khu công nghiệp xanh đang tạo ra áp lực chưa từng có lên hệ thống điện. Trong nhiều năm qua, câu chuyện chuyển đổi năng lượng của khu vực Đông Nam Á chủ yếu xoay quanh việc xây dựng thêm các trang trại điện mặt trời, dự án điện gió và mở rộng công suất thủy điện.

Tuy nhiên, thách thức lớn hơn hiện nay là hiện đại hóa các hệ thống điện đã cũ, tăng cường kết nối truyền tải điện xuyên biên giới và bảo đảm nguồn điện sạch có thể được cung cấp ổn định tới những khu vực có nhu cầu tăng trưởng nhanh nhất.

Phó Thủ tướng Malaysia Fadillah Yusof cho biết các quốc gia thành viên ASEAN đã nhất trí đẩy nhanh việc triển khai Dự án Lưới điện ASEAN (APG) cùng các sáng kiến kết nối năng lượng khu vực nhằm tăng cường hợp tác bảo đảm an ninh năng lượng. Ông Fadillah cho biết thỏa thuận này được đưa ra tại Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN gần nhất.

Hội nghị cũng thảo luận về Dự án Đường ống Khí đốt xuyên ASEAN và cơ chế chia sẻ các nguồn năng lượng sẵn có giữa các quốc gia thành viên. Ông kỳ vọng sẽ có thêm những bước tiến cụ thể trước Hội nghị Cấp cao ASEAN vào tháng 11 tới.

Theo ông, việc tăng cường kết nối lưới điện trong khu vực sẽ góp phần nâng cao an ninh năng lượng, tăng khả năng chống chịu của hệ thống điện và mở ra các cơ hội mới cho hoạt động mua bán điện xuyên biên giới. Tính cấp thiết của vấn đề càng gia tăng sau khi xung đột tại Iran làm dấy lên những lo ngại mới về nguồn cung nhiên liệu hóa thạch và biến động giá năng lượng.

Đông Nam Á hiện có gần 700 triệu dân và là một trong những thị trường năng lượng tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu năng lượng của khu vực có thể tăng hơn 60% vào năm 2040 nếu các xu hướng hiện nay tiếp tục duy trì. Trong khi đó, nhu cầu điện từ trí tuệ nhân tạo (AI), các trung tâm dữ liệu, xe điện (EV) và các khu công nghiệp xanh đang tạo ra áp lực chưa từng có lên hệ thống điện.

Vì vậy, các nhà hoạch định chính sách ngày càng coi hạ tầng lưới điện và kết nối năng lượng khu vực là những ưu tiên chiến lược, thay vì chỉ là những vấn đề kỹ thuật mang tính hỗ trợ. Sau nhiều thập kỷ thảo luận, Dự án Lưới điện ASEAN đang có những bước tiến đáng kể khi các quốc gia trong khu vực tìm cách cân bằng giữa nhu cầu điện tăng mạnh và các mục tiêu giảm phát thải carbon đầy tham vọng.

Một dự án đã đi vào vận hành là Dự án Tích hợp Điện lực Lào - Thái Lan - Malaysia - Singapore (LTMS), cho phép nguồn điện tái tạo sản xuất tại Lào được truyền tải qua nhiều quốc gia thông qua các đường dây liên kết hiện có.

Trong cuộc phỏng vấn gần đây, ông Muhamad Nazri Pazil, Giám đốc cấp cao phụ trách chiến lược, pháp lý và phát triển bền vững của Tập đoàn Điện lực Quốc gia Malaysia (TNB), đánh giá LTMS là một cột mốc quan trọng, chứng minh tính khả thi của hoạt động giao dịch điện khu vực, đồng thời góp phần tăng cường an ninh năng lượng.

Bên cạnh đó, nhiều dự án kết nối khác cũng đang được nghiên cứu, bao gồm tuyến liên kết điện Việt Nam - Malaysia - Singapore; tuyến Sarawak - Bán đảo Malaysia - Singapore; và các dự án nâng cấp kết nối truyền tải điện giữa Malaysia, Thái Lan và Singapore.

Theo ông Nazri, những dự án này sẽ cho phép các quốc gia giàu tiềm năng năng lượng tái tạo như Lào với thủy điện hay Việt Nam với điện gió xuất khẩu điện sang các thị trường có nhu cầu lớn hơn như Malaysia và Singapore. Các chuyên gia nhận định hoạt động mua bán điện xuyên biên giới sẽ giúp các quốc gia cân đối cung - cầu hiệu quả hơn khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng.

Tuy nhiên, mục tiêu xây dựng một hệ thống lưới điện khu vực thực sự tích hợp vẫn còn khá xa. Báo cáo của BMI công bố hồi tháng 3 cho thấy cơ chế quản trị của APG đang dần được củng cố, bao gồm việc xây dựng khung hợp tác khu vực cho hạ tầng cáp ngầm liên kết điện và hài hòa các tiêu chuẩn pháp lý, thương mại cũng như kỹ thuật giữa các quốc gia thành viên.